Jadłowstręt psychiczny i Bulimia

    Rozwój cywilizacji, oprócz bardzo wielu korzyści niesie z sobą również niebezpieczeństwo niekorzystnych zmian zachowań żywieniowych, zwłaszcza w krajach zamożnych. Łatwy dostęp do stosunkowo taniej żywności, wszechobecna reklama, przy równoczesnych niekorzystnych zmianach trybu życia , powodują iż ilość przyjmowanej z pożywieniem energii znacznie przewyższa jej wydatkowanie. Prowadzi to do występowania otyłości, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Z drugiej strony lansowany przez mass media kult pięknej to znaczy bardzo szczupłej sylwetki, powoduje, że wiele dziewcząt czy młodych kobiet, chcąc dorównać modelkom, stosuje bardzo restrykcyjne diety, które z czasem, zwłaszcza przy pewnych predyspozycjach psychicznych, przerodzić się mogą w głodzenie. Do zaburzeń przyjmowania pożywienia należą: jadłowstręt psychiczny (anoreksja nerwowa) oraz bulimia. Są to zaburzenia występujące głównie u dziewcząt i młodych kobiet, bardzo rzadko zdarzają się u płci męskiej. Ujawniają się między 11 a 25 , najczęściej między 16 a 20 rokiem życia.

    Pierwszy opis "uporczywego braku łaknienia" pochodzi z roku 1689 , a dokładny opis zespołu anoreksji nerwowej podany został w drugiej połowie XIX wieku. Opis bulimii pojawił się w roku 1979. Kryteria diagnostyczne obu zespołów ustalone zostały przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). W obu zespołach dominuje brak akceptacji własnego ciała, przy czym w anoreksji lęk przed otyłością prowadzi do zdecydowanej odmowy przyjmowania pożywienia podczas, gdy w bulimii występuje nieodparte pragnienie jedzenia a próby zapobiegania otyłości prowadzone są przez prowokowanie wymiotów, przyjmowanie leków przeczyszczających, moczopędnych, hamujących łaknienie itp. Zaburzenia te rozwijają się na podłożu psychogennym, wiele czynników odgrywa rolę w ujawnianiu się choroby (konflikt w rodzinie czy w szkole, zawód miłosny itp.). Pacjentki wykazują zwykle pewne charakterystyczne cechy osobowe, mają zwykle trudności w nawiązywaniu kontaktu z otoczeniem. Szczególnie niekorzystnie układają się ich kontakty w obrębie rodziny, zwłaszcza z matkami i starszymi siostrami. Obraz kliniczny obu zespołów jest na ogół podobny, chociaż zaburzenia towarzyszące anoreksji są zwykle cięższe.

    Choroba rozpoczyna się od braku akceptacji własnego ciała. Czasem jest to brak zgody na rozpoczynający się proces dojrzewania i pojawianie się kobiecych cech sylwetki. Dziewczęta zaczynają się brzydzić własnym ciałem. Czasem takim momentem wyzwalającym objawy jest wystąpienie pierwszej miesiączki. Często chęć zlikwidowania nadmiernej tuszy skłania dziewczęta do rozpoczęcia odchudzania się.

    Pomimo narastania objawów (wyniszczenie, obniżenie temperatury ciała, podciśnienie, zatrzymanie miesiączkowania itp.) chore zwykle przez długi czas zachowują sprawność intelektualną oraz aktywność fizyczną. Początkowo utrata masy ciała odbywa się kosztem utraty tkanki tłuszczowej , kiedy jednak wyczerpane zostają rezerwy tłuszczowe organizmu dochodzi do zużycia białek ustrojowych. Badania laboratoryjne początkowo nie wykazują istotnych odchyleń od normy, później dochodzi do zaburzeń gospodarki wodnej i elektrolitowej organizmu. Objawy te mogą być szczególnie dramatyczne u młodocianych pacjentów. Następnie pojawiają się zaburzenia hormonalne.

    Leczenie chorych, zwłaszcza z anoreksją, wymaga hospitalizacji na wyspecjalizowanym oddziale klinicznym dysponującym dobrymi możliwościami diagnostycznymi oraz bardzo doświadczonym zespołem terapeutycznym, czas hospitalizacji waha się zwykle od 2 do 3 miesięcy.

    Podstawowym zadaniem w leczeniu jadłowstrętu psychicznego jest uzyskanie możliwie szybkiego przyrostu masy ciała, gdyż jak już wcześniej wspomniano, wyniszczenie organizmu leży u podłoża wielu zaburzeń towarzyszących chorobie. Początkowo zakłada się pożądany przyrost masy ciała około 200g dziennie (około 1,5 kg tygodniowo). Na początku leczenia konieczne jest zwykle żywienie przy pomocy kroplówek lub przy pomocy sondy.

    Bardzo ważnym elementem w leczeniu zaburzeń przyjmowania pokarmów (zarówno anoreksji nerwowej jak i bulimii) jest psychoterapia zarówno indywidualna jak i rodzinna. Leki mają znaczenie pomocnicze. Leczenie jadłowstrętu psychicznego jest trudne, długotrwałe i nie zawsze kończy się powodzeniem. Rokowanie jest lepsze jeśli choroba ujawniła się przed zakończeniem okresu pokwitania (11-16 rok życia) czas trwania jest krótki a stopień wyniszczenia mierny (15-20% niedoboru w stosunku do wagi należnej). Dlatego też tak ważne jest możliwie najwcześniejsze rozpoczęcie leczenia i prowadzenie go w bardzo dobrze przygotowanym ośrodku klinicznym.